Τετάρτη, 21 Ιουνίου 2017

Θερινό ηλιοστάσιο, η νύχτα του Ηλιοτρόπιου


Την 1η Ιουνίου, όλοι εκτός από καλό μήνα, είπαμε και καλό Καλοκαίρι. Το Καλοκαίρι όμως, ξεκινά επίσημα την 21η Ιουνίου με το θερινό ηλιοστάσιο.

Το θερινό ηλιοστάσιο, είναι η ύψωση του ηλίου ακριβώς στο μέσο του ορίζοντα όπου συναντά τον άξονα του ισημερινού της Γης. Ή ακόμη πιο απλά ……η μεγαλύτερη μέρα στο βόρειο και η μικρότερη στο νότιο ημισφαίριο, όπως έλεγαν και οι δασκάλες μας στο δημοτικό.

Την ίδια περίπου στιγμή, στο νότιο ημισφαίριο θα συμβεί το χειμερινό ηλιοστάσιο και έτσι θα αρχίσει για εκείνους ο Χειμώνας.

Στο βόρειο ημισφαίριο, ο Ήλιος θα βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο του στον ουρανό και η μέρα θα έχει την μεγαλύτερη διάρκεια του έτους, καθώς ο βόρειος πόλος της Γης θα είναι στραμμένος προς τον Ήλιο. Αντίθετα, στο χειμερινό ηλιοστάσιο, ο Βόρειος Πόλος βρίσκεται στο πιο απομακρυσμένο σημείο από τον Ήλιο.

Από σήμερα -μεγαλύτερη ημέρα του έτους και μικρότερη νύχτα του έτους- οι μέρες θα αρχίσουν σιγά-σιγά να μικραίνουν, ώσπου να εξισωθούν με τις νύχτες κατά τη φθινοπωρινή ισημερία.

Η λέξη προέρχεται από το «ήλιος» και το «στέκομαι»/«στάση» επειδή κοντά στα ηλιοστάσια (λίγες ημέρες πριν ή μετά) ο Ήλιος φαίνεται να επιβραδύνει τη φαινομενική κίνησή του προς τα βόρεια ή προς τα νότια (κίνηση στην απόκλιση), μέχρι που την ημέρα του ηλιοστασίου αυτή η κίνηση μηδενίζεται και αντιστρέφεται. Εξίσου ορθό ετυμολογικά είναι και το συνώνυμο «ηλιοτρόπιο».

Διαβάζω στα διάφορα ιστολόγια: Το θερινό ηλιοστάσιο θα εγκαινιάσει και τυπικά την έναρξη του Καλοκαιριού στο βόρειο ημισφαίριο.

Ένοιωσα την ανάγκη να επισημάνω κάτι καθώς δεν θεωρώ αυτήν την ημέρα καθόλου τυπική:
1ον, την συγκεκριμένη ημερομηνία μπαίνει και αστρονομικά το Καλοκαίρι. Και
2ον, Ποτέ στην ανθρωπότητα αυτό δεν ήταν ένα απλό (τυπικό) γεγονός, εκτός από τα τελευταία χρόνια, όπου έχουμε απομακρυνθεί από οτιδήποτε φυσικό…

Για κανένα, λοιπόν, από τους αρχαίους πολιτισμούς και τις αρχαίες θρησκείες δεν σήμαινε απλά αυτό. Αντίθετα ήταν η σημαντικότερη γιορτή του έτους, η γιορτή του ‘Ήλιου, για την ακρίβεια του θεού Ήλιου. Ο Ήλιος ήταν η πρώτη μορφή θεότητας για τους ανθρώπους, ήταν αυτός που χάριζε το φως του στη Γή, που ευνοούσε τη γονιμότητα και τη ζωή.

Έτσι, στο θερινό ηλιοστάσιο, κάθε πολιτισμός είχε το δικό του ξεχωριστό τρόπο να υμνεί τον Ήλιο, αλλά και τη Γή, τη Φύση, τη Ζωή, και τον Έρωτα, να αποδίδει τιμές σε μυθικούς ήρωες που είχε συνδέσει με αυτή την ιερή μέρα, να συμμετέχει σε τελετές.

Τα Μεγάλα Μυστήρια των Αιγυπτίων και το προσκύνημα στον Κούσκο των Ίνκας, οι φωτιές στο Stonehenge των Άγγλων και οι τελετές μαγείας των Σλάβων, είναι εκδηλώσεις που γινόντουσαν κάθε χρόνο αυτή την περίοδο.

Για όλους του αρχαίους ευρωπαϊκούς πολιτισμούς, το θερινό ηλιοστάσιο ήταν η απόλυτη γιορτή λατρείας.

Για τους αρχαίους Έλληνες, ήταν η έναρξη της εποχής της γονιμότητας και της αναγέννηση της φύσης με βάση τον μύθο της Περσεφόνης. Οι εορταστικές εκδηλώσεις ήταν περίπου παρόμοιες με τις αντίστοιχές τους σε όλους τους άλλους πολιτισμούς. Φωτιές, δοξασίες, τελετές, τιμές προς τους θεούς και κυρίως τον Διόνυσο.



Στην Αρχαία Ελλάδα η νύχτα του Ηλιοτρόπιου, ήταν η γιορτή μιας ερωτικής μαγείας, με τους νέους να ανταλλάσσουν ερωτικούς όρκους και να πηδούν πάνω από τις φωτιές για να εξαγνίσουν αυτούς τους όρκους αποδιώχνοντας κάθε επιβουλή. Ήταν οι φωτιές της τύχης, πηδώντας πάνω από τις φλόγες τρεις φορές.



Στο θερινό ηλιοστάσιο οι χριστιανοί -Ορθόδοξοι, Καθολικοί και Προτεστάντες- διατήρησαν κεκαλυμμένα, θα μπορούσαμε να πούμε την εορτή, καθώς γιορτάζουν, τη γέννηση του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή στις 23 ή στις 24 Ιουνίου, γνωστή στην Ελλάδα ως εορτή του «Αϊ-Γιάννη του Φανιστή».

Από τα προϊστορικά ακόμη χρόνια, ο άνθρωπος υποδέχεται το Καλοκαίρι με φωτιές τη νύχτα του ηλιοτρόπιου, για να εξαγνίσουν κάθε κακή τροπή, εξασφαλίζοντας στον ήλιο τον αιώνιο δρόμο στο δώμα του ουρανού.

Οι Δρυίδες των αρχαίων Κελτών της Βρετανίας στο Στόουνχετζ γιόρταζαν τις «Φωτιές της ακτής». Στα ερείπια του Stonehenge, η ανατολή του θερινού ηλιοστασίου εμφανίζεται στον ορίζοντα σε ευθυγράμμιση με την ογκώδη κύρια πέτρα του μνημείου και κάθε χρόνο, τουρίστες από κάθε γωνιά του κόσμου επισκέπτονται το μνημείο αυτή την ημέρα.

Στη Ρώμη γιόρταζαν τα «Βεστάλια», μια γιορτή προς τιμήν της θεάς Βεστά, που είναι η ελληνική Εστία, και αυτές οι γιορτές της φωτιάς διαρκούσαν μια ολόκληρη εβδομάδα.

Οι Γαλάτες γιόρταζαν την Επόνα, μια θηλυκή θεότητα που την απεικόνιζαν συνήθως να καβαλά μια φοράδα. Αυτή η θεότητα ήταν η προσωποποίηση της.

Οι Κέλτες υποδέχονταν και εκείνοι με φωτιές το καλοκαίρι, τη νύχτα του Ηλιοτρόπιου. Νεαρά ζευγάρια πηδούσαν πάνω από τις φωτιές και πίστευαν πως όσο πιο ψηλά πηδήσουν πάνω από τις φλόγες, τόσο πιο πολύ θα μεγάλωναν τα σπαρτά.

Στην αρχαία Κίνα η νύχτα ήταν αφιερωμένη στις θηλυκές δυνάμεις της Γής, τις γιν δυνάμεις.

Οι ιθαγενείς φυλές της Αμερικής, όπως οι Natchez έκαναν την γιορτή της πρώτης συγκομιδής. Σε κανέναν δεν ήταν επιτρεπτό να μαζέψει το καλαμπόκι του πριν την λήξη της.

Στην φυλή Χόπι οι άνδρες μεταμφιεζόταν σε Kachinas, δηλαδή στα πνεύματα – χορευτές της βροχής, που μεταφέρουν τα μηνύματα των ανθρώπων στους θεούς.
«Μυώ», κρατώ το στόμα μου κλειστό

Εκ των πραγμάτων, από καταβολής τους, οι γιορτές με τις φωτιές του Ηλιοτρόπιου, έχουν ένα εξαγνιστικό χαρακτήρα, αλλά και έναν αποκρυφισμό, καθώς οι τελετουργοί που μετέχουν, πηδώντας πάνω από τις φωτιές, κρατούν καλά κρυμμένες τις ευχές που κάνουν.

Είναι -εκτός των άλλων- και φωτιές μύησης. «Μυώ», θα πει, κρατώ το στόμα μου κλειστό.

Το «αμίλητο νερό» στη γιορτή του Κλήδονα, που συμπίπτει με τις φωτιές του ηλιοτρόπιου, αλλά και οι κρυφές σκέψεις που κάνουν όσοι παίρνουν μέρος στα δρώμενα της πρώτης νύχτας του Καλοκαιριού, οι μαντικές και μαγικές ιδιότητες του «αμίλητου νερού», σε συνδυασμό με τη δύναμη της φωτιάς να κάνει τις ευχές πραγματικότητα, είναι στοιχεία που έχουν μυητικό χαρακτήρα.

«Ὁ μεγαλύτερος ἥλιος ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ
κι ἀπὸ τὴν ἄλλη τὸ νέο φεγγάρι
ἀπόμακρα στὴ μνήμη σὰν ἐκεῖνα τὰ στήθη.
Ἀνάμεσό τους χάσμα τῆς ἀστερωμένης νύχτας
κατακλυσμὸς τῆς ζωῆς…»

Γιώργος Σεφέρης, Θερινό Ηλιοστάσι

Ότι έχει απομείνει σήμερα από αυτό, είναι οι φωτιές. Φωτιές πάνω από τις οποίες πηδούν ανύπαντροι νέοι και νέες για να προκαλέσουν τον έρωτα. Μόνο που σήμερα το θερινό ηλιοστάσιο στην Ελλάδα, γιορτάζεται ως τη γιορτή της γέννησης του Ιωάννη του Προδρόμου

Όπως και να ‘χει πάντως, πέρα από γιορτές, τελετές, φωτιές, μεγαλύτερη η όχι μέρα, την 21η Ιουνίου έχει μπει για τα καλά το καλοκαίρι….. και «υμνούμε» τον Ήλιο με μπάνια, βουτιές, παραλίες και πάρτυ που δεν κρατάνε τρεις μέρες αλλά τρεις μήνες και σίγουρα θα θέλαμε να κρατούν πολύ περισσότερο…

Καλό καλοκαίρι λοιπόν!



thetoc.gr
Blog Widget by LinkWithin
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...